Kamerbrief

Geachte Voorzitter,

Hierbij informeer ik u, mede namens de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
over de gevolgen van commercialisering van de zorg en ook informeer ik u over de verdeling van
de liquide middelen in deze sector.

Graag wil ik u erop wijzen dat een deel van de in deze brief behandelde thema's eveneens
aan de orde komt in:

·        Wenselijkheid van de commercialisering.

·        Waarde van medicatie en behandeling.

·        Etnische aspecten binnen de gezondheidszorg.

Gevolgen van de commercialisering in de
gezondheidszorg

 

Commercialisering is het sociale proces waarbij goederen en diensten in
toenemende mate worden uitgebaat vanuit een winstoogmerk in plaats van voor
eigen gebruik of op basis van wederkerigheid. In de gezondheidszorg betreft dit
onder andere: verhoogde prijzen van medicatie en behandeling bij bijvoorbeeld
zeldzame ziekten of luxe uitval. Menselijke relaties krijgen daardoor een steeds zakelijker karakter. Achterliggende waarden in onderlinge relaties zijn daarbij binnen de zorg steeds minder gebaseerd op verzorging en genezing en steeds meer op de vaardigheden en sociale
positie. Rechtvaardigheid en deugdzaamheid kunnen daarbij op de achtergrond raken. Steeds meer aspecten van het menselijk handelen en de resultaten daarvan worden uitgedrukt in een geldwaarde in
plaats van de intrinsieke of inherente waarde.

Om een duidelijk beeld te schetsen van commercialisering in deze sector
zal ik u enkele feiten voorleggen die gevolgen van dit fenomeen weergeven. De omzet
in de zorg is sterk gestegen (bron 1), dit is gevolg het van gestegen prijzen. Ook
zijn de uitgaven aan farmaceutische zorg in het basispakket via openbare
apotheken gestegen (bron 2), als u het jaar 2005 vergelijkt met het jaar 2015
is te zien dat de uitgaven in deze periode met €121.000.000,- zijn gestegen.
Ook zorgt de commercialisering voor een slechtere werkconditie en noodgedwongen
tot verslechtering van de kwaliteit van de zorg. De
winst die gemaakt wordt, moet toch ergens vandaan komen? In het slechtste geval
is de kwaliteit van de zorg ondermaats, in het beste geval is de zorg
aanvaardbaar, maar wordt winst gemaakt door extra's aan te bieden aan wie het
kan betalen. Tweedeling is het resultaat. Een ander
gevolg van de commercialisering is "hoe dikker de portefeuille,
hoe breder het aanbod of hoe sneller de zorg.'' Voor de laag verdienende
bevolking wordt de gezondheidszorg steeds onbereikbaarder, zij blijven in het
publieke systeem draaien en hun aandoening krijgt minder aandacht, dit zal
uiteindelijk tot hoge kosten voor hen leiden.

Zorg
is mensenwerk, in het voorjaar van 2014 publiceerde het medisch tijdschrift The
Lancet al een Europese studie die het verband aantoont tussen een daling van
het aantal verpleegkundigen en een stijging van het sterftecijfers. De werkdruk
in de zorg neemt alleen maar toe, en de verpleegkundige en verzorgers krijgen
steeds meer taken, terwijl hun bezetting daalt. Verzorging van patiënten begint
een bijzaak te worden, bijgevoegde taken nemen de overhand. Dit zorgt voor
overspannen werknemers en een afname van de kwaliteit van de zorg.


Wenselijkheid van de commercialisering

 

Gezien
de eerder genoemde gevolgen is het duidelijk dat de commercialisering alles
behalve wenselijk is, wij denken met enkele veranderingen een groot verschil te
kunnen creëren. In deze tijd wordt met name aandacht gegeven aan de medische
situatie in ontwikkelings­landen, maar we moeten niet vergeten om ons ook te
richten op toegankelijkheid van zorg in ons eigen land. Enkele oplossingen voor
de commercialisering in de zorg zijn een lobby bij farmaceuten en overheden
voor goedkopere medicijnen. Betere onderlinge afstemming van werkzaamheden
tussen non-gouvernementele organisaties is een andere oplossing, hoge
concurrentie zorgt voor slechte communicatie tussen organisaties en
medewerkers, dit leidt tot versnippering van het medische netwerk. Ook is het
op dit moment zo dat de aandeelhouders van de multinationals veel controle
hebben over de medische situatie, deze controle zou overgedragen moeten worden
aan artsen op de werkvloer, hierbij zou de werkconditie en de kwaliteit van de
zorg sterk toenemen. Ook moeten de taken van de verzorgers en verpleegkundige
weer verminderen en moet er extra personeel aangenomen worden, de werkdruk moet
afnemen om de kwaliteit van de zorg te verbeteren.

Waarde van medicatie en behandeling

De meest kwetsbare groepen met de meest complexe problematieken worden niet of onvoldoende
bereikt, omdat met de klanten die een veelvoorkomende ziekte hebben er makkelijker
resultaten worden geboekt en streefcijfers sneller gehaald worden. Dit is het
zogenaamde 'cherrypicking-effect', dit is een uitdrukking voor een discussietactiek waarbij
bewijzen, uitspraken of feiten selectief genoemd worden om een standpunt te
verdedigen. Data en gegevens die dit standpunt mogelijk ontkrachten of
nuanceren worden daarbij verzwegen. De grote vraag is: waar
ligt de grens? Dit is een kwestie waar veel verschillende meningen over zijn.

 

Etnische aspecten binnen de gezondheidszorg

Etniciteit is een belangrijk aandachtspunt binnen de zorg, het concept etniciteit wortelt in
het gegeven dat de leden van bepaalde bevolkingsgroepen zich identificeren met
gezamenlijke kenmerken, zoals nationaliteit, stamverwantschap, religie, taal, cultuur of geschiedenis en de daaraan ontleende normen en waarden. Zoals
eerder genoemd is er sprake van het 'cherrypicking-effect' waarbij kwetsbare
groepen niet of onvoldoende worden bereikt, naast financiële- zijn hier ook etnische
aspecten aan verbonden. Verpleegkundigen en
verzorgenden kunnen hun werk niet gemakkelijk goed doen, want wat is goede zorg
en wie bepaalt dat? Hoe het ook uitpakt, het zorgresultaat is een samenspel van
zorgbehoefte, vakkennis en beroepshouding, (overheid)beleid en organisatie, interne
en externe samenwerking en zeker ook patiënten- of cliëntenparticipatie.

Op dit moment is het zo dat iedereen in Nederland
evenveel recht heeft op gezondheidszorg, toch is er sprake van, een hoge
drempel voor de minderverdieners van onze maatschappij, als gevolg van de
commercialisering. Ook gaat er binnen onze maatschappij een discussie over het
recht op bijvoorbeeld orgaandonatie. Hebben mensen recht op een donatie na luxe
uitval, hierbij moeten we denken aan roken, alcoholgebruik, ongevallen van
luxere vakanties als wintersport of transplantatie op hogere leeftijd. Dit
aspect binnen de gezondheidszorgen zullen wij als ministerie moeten bekijken.

Oplossing voor verbetering van de huidige zorg

Verkleining van de werkdruk in de zorg is het eerste punt
waar wij verandering in moeten brengen. Zoals eerder genoemd zorgt de hoge
werkdruk voor verslechtering van de kwaliteit van onze zorg en uiteindelijk tot
meer sterfgevallen. Dit is iets wat wij zeker moeten voorkomen, daarom moet de
werkdruk flink omlaag. De oplossingen hiervoor zijn: vermindering van de taken
en meer handen aan het bed. Het verzorgen en mogelijk genezen van de patiënten
moet weer de prioriteit worden binnen onze gezondheidszorg. Een ander aspect
dat veranderd moet worden is de commercialisering. Onze Nederlandse
gezondheidszorg moet weer om de mens gaan draaien en niet om winst. De
medicijnenmarkt is ook een verbeterpunt binnen onze gezondheidszorg, deze markt
moet niet om winst draaien maar om het beter maken van onze bevolking.
Medicijnen moeten betaalbaar zijn en er moet geen gelddrempel zijn voor de
onderste klasse van onze samenleving.

Voor het verlagen van de werkdruk hopen wij in 2019 een veranderd beleid te hebben. Voor de informatie
van onze bevolking over ons beleid en veranderingen is de website: www.lemsom.com gelanceerd, waar bij informatie bieden over dit onderwerp en waar een enquête over het
desbetreffende onderwerp te vinden is. Wij hopen hiermee onze burgers bewust te
maken van het probleem in de gezondheidszorg en te laten zien wat onze plannen
zijn voor de toekomst.

Mirte Zwier, Chris Schoneman, Lucas Lemsom & Lotte Tieleman

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.